Ba tính chất quan trọng của một khẩu phần dinh dưỡng

Khẩu phần ăn hợp lý là một khẩu phần mang lại cho bạn đủ năng lượng, đủ chất dinh dưỡng thiết yếu, tránh được sự quá độ dẫn đến bệnh lý mãn tính. Câu hỏi đặt ra là “Lựa chọn thực phẩm hàng ngày thế nào để có được một khẩu phần ăn hợp lý ?”. Một câu hỏi khác cũng thường được đặt ra là: “Làm sao để biết được bữa ăn của tôi có đủ dinh dưỡng hay không ?”. Câu trả lời được đưa ra, khẩu phần ăn hợp lý hay bữa ăn dinh dưỡng cần hội đủ 3 tính chất quan trọng, đó là: tính cân đối, tính đa dạng và tính đủ, vừa phải.

1. Tính cân đối

Sự cân đối ở đây có nghĩa là kết hợp đầy đủ một lượng vừa phải, với đủ 5 nhóm thực phẩm chính: ngũ cốc, trái cây, rau củ quả, sữa, thịt và các sản phẩm giàu đạm thay thế thịt. Mỗi nhóm trong số 5 nhóm thực phẩm này cung cấp những dưỡng chất khác nhau. Khi kết hợp lại, chúng bổ sung qua lại để cung cấp đủ tất cả những dưỡng chất cần thiết cho cơ thể bạn.

Khẩu phần phải cân đối

Khẩu phần phải cân đối

2. Tính đa dạng

Một khẩu phần bao gồm nhiều loại thực phẩm phong phú, đa dạng thường hàm chứa đủ 40 dưỡng chất cần thiết cho cơ thể hơn là khẩu phần bị giới hạn với chỉ một hay vài loại thực phẩm. Chất dinh dưỡng được phân bố nhiều trong thực phẩm, và không có một loại thực phẩm nào có thể chứa đựng được hết tất cả những dưỡng chất cần thiết. Mỗi loại thực phẩm khác nhau sẽ chứa đựng hàm lượng các chất dinh dưỡng đặc trưng khác nhau. Ví dụ: trong sữa có nhiều canxi; một người có thể nạp được lượng canxi cần thiết khi chỉ cần uống sữa. Ngược lại, sắt (Fe) và Vitamin B thì lại có nhiều trong một loại thực khác. Việc ăn uống đa dạng nhiều loại thực phẩm chắc chắn sẽ cho bạn một khẩu phần ăn hợp lý.

Lựa chọn một khẩu phần với đa dạng thực phẩm thuộc các nhóm giúp bữa ăn của bạn thêm nhiều mùi vị và chắc chắn cơ thể bạn sẽ có được các chất dinh dưỡng cần thiết một cách cân đối, thích hợp.

Khẩu phần phải đa dạng

Khẩu phần phải đa dạng

Các loại thực phẩm trong cùng một nhóm có hàm lượng Vitamin và khoáng chất khác nhau. Ví dụ: cam chứa rất nhiều Vitamin C, trong khi đu đủ lại chứa rất nhiều betacaroten.

Sự lựa chọn thực phẩm đa dạng cũng rất quan trọng với nhiều lý do khác. Giữa các chất dinh dưỡng thường có tác động qua lại với nhau hoặc với những chất phi dinh dưỡng khác, và đôi khi điều đó lại gây ra những tác dụng ngược. Ví dụ: nếu bạn ăn quá nhiều đạm sẽ dẫn đến việc Canxi bị loại thải quá mức, hoặc quá trình tiêu hóa chất xơ sẽ gây trở ngại cho sự hấp thu của kẽm và sắt. Việc ăn uống đa dạng thực phẩm làm giảm khả năng cơ thể bạn sẽ dung nạp quá nhiều một loại thực phẩm nào đó hoặc một chất nào đó từ thực phẩm.

Rất nhiều chất trong thực phẩm, bao gồm cả chất dinh dưỡng, có thể trở thành chất độc khi nó được dung nạp quá mức. Một số chất độc xuất hiện một cách tự nhiên trong thực phẩm, một số thì được tạo ra trong quá trình chế biến, và một số khác lại được tạo ra từ môi trường ô nhiễm. Ăn uống đa dạng thực phẩm giúp giảm bớt những tác dụng có hại, bảo vệ cơ thể bạn khỏi bị tích tụ độc tố.

3. Tính đủ, vừa phải

Ăn quá mức nói chung, cộng với một lối sống ít vận động, đã trở thành một vấn đề lớn với nguy cơ bệnh tật. Đặc biệt, ăn quá nhiều chất béo (đặc biệt là chất béo no), cholesterol, đường tinh luyện và đường công nghiệp, muối và rượu là những chất mắt xích trung gian làm gia tăng những chứng bệnh mãn tính thường thấy. Những chứng bệnh và rối loạn bao gồm: béo phì, bệnh tim mạch vành, cao huyết áp, đột quỵ, tiểu đường, gan mãn tính, sâu răng và một số loại ung thư.

Khẩu phần đủ, vừa phải

Khẩu phần đủ, vừa phải

Phần đông, đặc biệt là những người ít vận động, cần phải ăn những loại thức ăn chứa nhiều chất dinh dưỡng nếu muốn có đủ tất cả những dưỡng chất cần thiết cho cơ thể mà không bị vượt quá lượng calo đưa vào cơ thể. Một loại thực phẩm chứa nhiều chất dinh dưỡng, cung cấp dưỡng chất nhiều nhất với lượng calo ít nhất. Chất béo, đường và rượu cung cấp chủ yếu lượng calo và chỉ một ít (nếu có) các chất dinh dưỡng. Những loại thực phẩm tinh chế hoặc thực phẩm chế biến thường ít chất dinh dưỡng hơn những loại thực phẩm chưa tinh chế hoặc chế biến sơ. Nên tránh một chế độ ăn được xây dựng chủ yếu từ những loại thực phẩm đã chế biến quá nhiều.

4. Xem thêm

4.1. Hướng dẫn cân đối khẩu phần

4.2. Dinh dưỡng và tác dụng chữa bệnh của Bí ngòi

4.3. Dinh dưỡng và tác dụng chữa bệnh của Quả mộc qua

4.4. Dinh dưỡng và tác dụng chữa bệnh của Kiều mạch

4.5. Dinh dưỡng và tác dụng chữa bệnh của Củ sả

4.6. Kỵ và hợp trong việc sử dụng Nấm mèo